دیشب کتاب "راز خوابيده: اسرار مرگ داکتر نجيب" که به تازگی رزاق مامون در ١٢٨ صفحه چاپ و به بازار کتاب کابل عرضه کرده است را خواندم.

عنوان کتاب خیلی جذاب تر از متن آن است؛ مامون از نثر روایی و نمایشنامه یی بهره برده تا کتاب را خواندنی تر کند اما این کتاب از هر جهت خواننده را اقناع نمی کند. اگر مامون خواسته صرف داستان زندگی سیاسی داکتر نجیب را بگوید به گمانم خیلی دچار پراکنده گویی شده, تنها جسته و گریخته به آن پرداخته شده است و اگر خواسته رازها و ناگفته ها را افشا سازد باز اطلاعات بسیار کم  داده شده است. مامون سناریوهای قتل داکتر نجیب را بررسی می کند: انتقام گیری شهنواز تنی, ای اس ای و تنها نقش غرزی خواجوری را برجسته تر ترسیم می کند.

این قسمت کتاب که طول و تفصیل بیشتر دارد. و قتل داکتر نجیب را به غرزى خواخوږى, معاون فعلى شاروالى کابل نسبت داده است, در بخش دوم کتاب اسناد و مدارکی است تا ثابت کند که غرزی, به گفته خودش, داکتر نجیب را کشته است. اما غرزى دست داشتن در قتل داکتر نجیب را انکار کرده است. (کلیک کنید)

مامون در این کتاب موضوع هیجان انگیزی پرداخته است. سقوط حکومت داکتر نجيب، ورود مجاهدين به کابل، ورود طالبان به کابل و کشتن داکتر نجيب و برادرش بخش پرابهام و مهم تاریخ معاصر افغانستان است که هنوز سوالات بی پاسخ و رازهای بسیاری فاش نشده است.

فکر کنم برای نوشتن کتابی به این منظور که رازی از رازهای تاریخ معاصر افغانستان را روشن کند باید تلاش بیشتر و اسناد کامل تر و در نهایت کتابی با نظم و ترتیب بهتری فراهم کرد. (این کتاب حتی فهرست ندارد منابعی که اسناد و روایت ها از آن گرفته شده نیامده است.) این انتظاری بود که پس از خواندن سریع کتاب "رازهای خوابیده" حس کردم.

با همه این گپ ها از خواندن این کتاب لذت بردم.

امروز ۵۹مین سال روز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر است.

ارزشها و آرمانهایی این اعلامیه، جهانی است و فکر نمی کنم بدیل یا جایگزین دیگری داشته باشد.

اعلامیه اسلامی حقوق بشر قاهره را با آن مقایسه کنید که اعلامیه حقوق بشر نیست؛ گرچه هر چیز دیگری می تواند باشد!

یکی از روزنامه هایی که هر روز می خوانم  ۸ صبح است و اگر نرسید وب سایتش را مرور می کنم. روزنامه 8 صبح یک کار نو در روزنامه نگاری افغانستان است. نمی خواهم دلیل برای این حرفم لیست کنم اما از این چند زاویه که ببینی:

یک روزنامه نگار متعهد باید برای کدام ارزش ها تلاش کند؟ روزنامه ۸ صبح، "حقوق بشر" را در محور بحث های این روزنامه قرار داده است. فکر می کنم این راه درستی برای بهبود زندگی مردم و تلاش درست برای دموکراتیک شدن باشد. اگر ۸صبح آگاهی عمومی در باره حقوق بشر را بتواند گسترش دهد و گفتمان افغانی حقوق بشری را با گفتمان جهانی آن پیوند زند و غنامند سازد کاری بس بزرگ خواهد بود که تاثیراتی پایدار برجا می گذارد. 

درست نویسی که باید برای اهل ادب ارزش باشد و زبان که باید اهل قلم عزیز بدارند و برای کارمندان سبب امتیاز و ندانستن یا بی توجهی به زبان به تنبیه بینجامد و برای اهل سیاست افتخار و برای روزنامه نگاران، فن و تخصص باشد اما نیست؛ چنان غلط نویسی و بی توجهی رواج عام یافته که کسی درست نوشتن به فارسی/دری را چندان مهم نمی گیرد. روزنامه ۸ صبح در این زمینه یک استثنا است که حتی نیم فاصله را هم رعایت می کند. این معیار مهم است، چرا که این روزها در کابل بیشتر از هر چیزی، افغانها به زبان مادری شان خیانت می کنند.

نویسندگان افغان اگر به جای نظر دادن و مقاله نوشتن، ترجمه کنند؛کار مفیدتر است. در ۸ صبح ترجمه های خوب از وب سایت ها و شبکه های خبری چاپ می شود که این روزنامه را خواندنی تر می کند. شمار کسانی که در افغانستان هر روز شبکه های جهانی را می بینند و یا از اینترنت پی گیری می کنند بسیار کم یا انگشت شمار اند؛ پس نیاز به ترجمه نه تنها قابل انکار نیست بلکه روزافزون است.

آخر، نمی توانم از امتیاز دیگر ۸ صبح یعنی از خود قسیم اخگر یاد نکنم؛ با نظرات اخگر موافق باشی یا نباشی؛ او از مردان پاک این روزگار است و راستی  او  یکی از انگشت شمار کسانی است که روشنفکر در معنای حقیقی "روشنفکری" است.

غیر از سفارش به تقوا و انجام کار نیک، رمان جدید مارکز روسپیان سودا زده من را بخوانید اگر تا حال نخوانده اید.

عطاالله مهاجرانی، وزیر فرهنگ پیشین ایران نیز در باره این رمان یادداشت در وبلاگ مکتوب نوشته و متن سانسور شده در ایران را با چاپ بدون سانسورش مقایسه کرده است که سیاست سانسور کتاب در ایران را به خوبی نشان می دهد.

امروز بعداز ظهر سخنرانی سفیر جدید انگلستانSir Sherard Cowper Coles ، در وزارت بود. نامش را در اختیار گوگل قرار دادم که در اینترنت چی دارد؟ جالب بود سفیر جدید انگلستان که یک دیپلومات حرفه یی و باسابقه است و در یک سفارت خیلی مهم و جنجالی در افغانستان که از بزرگترین سفارت های انگلیس است ماموریت می کند؛ وبلاگ جالبی هم می نویسد و جالب تر اینکه، David Miliband وزیر خارجه فعلی انگلیس هم وبلاگ نویس است! چرا و این کار چه خوبی دارد؟ در وبلاگش بخوانید.

خواستم در جلسه امروز این نکته را بگویم که همکاران یادآوری آن را سبک تعبیر کردند و از خیرش گذشتم. اما خود سفیر در حین سخنرانی اش گفت که از وقتی به افغانستان آمده در وبلاگی هم یادداشت های روزانه اش را می نویسد و ادرس وبلاگ را هم داد. خوب بعد جلسه البته به رخ سفیر کشیدم که من هم وبلاگ دارم و وبلاگ شما را هم دیده ام.

راستش وقتی دانشجوی علوم سیاسی بودم این سوال که زندگی یک دیپلومات چگونه است برایم عجیب و پر رمز و راز می آمد. توصیفی که از آدم های مرموز با شنل های بلند و فاخر و مغرور به نام "دیپلومات" در رمانها و کتابهای تاریخ خوانده بودم و به ویژه دیپلومات های کشورهای بزرگ پر رمز و رازتر بودند و ارتباط با آنها حتی به قیمت جان مقام های دولتی تمام می شد. حالا سفیر انگلیس کارتش را به همه توزیع می کند و وبلاگ می نویسد که هر کسی در اینترنت می تواند بیابد و ارتباط بگیرد.

حتی در دانشگاه که استاد "فن دیپلوماسی" درس می داد، چنان از آداب تشریفات و امتیازات دیپلوماتها با اغراق سخن می گفت که مسحور عجایب آن می شدم. حالا می فهمم که این گپ ها مربوط به دیپلوماسی کلاسیک بود.

دیپلومات افغان هم در بهترین شرایط نمونه یی از همان نوع کلاسیک اش است؛ باید شیک درشی بپوشد و آرام و کم حرف منتظر باشد تا شماره چوکی اش را پیدا کند و بنشیند و حتی به خود اجازه نمی دهد از خانم و یا آقایی که کنارش نشسته نامش را بپرسد چه برسد به ارتباط و دوستی و ... زبان محلی نمی داند و انگلیسی کم کم ... و درباره هنر و ادبیات و فرهنگ و سیاست هم ایده نو ندارد و بیشتر از اخبار نمی داند. از خبرنگار و جورنالیست خود را پنهان می کند. تنها کافی است ده جمله بگوید تا مطمئن شویی که در هیچ علمی از علوم این روزگار گپ برای گفتن ندارد. به قول دوستی چه تهی مغز محترمی!

نگویید خیر است که وبلاگ نمی نویسیم اما حداقل در مذاکره و چانه زنی, جمع آوری اطلاعات و ارتباط با شبکه های مختلف، گزارش نویسی و سیاست خارجی  و امور منطقه یی و بین المللی خبره استیم!

بخش اول

جستجوي الگوي نظري

فصل اول: كليات: طرح مسأله, سوال اصلي و فرضيه اصلي 

فصل دوم: سكولاريسم و سخن سكولار

فصل سوم: اسلام و سكولاريسم

فصل چهارم: بنيادگرايي اسلامي

بخش دوم

سياست سكولار و پاسخ سنت به آن در افغانستان قرن بيستم

فصل پنجم: سنت ومولفه‌هاي گفتماني آن

فصل ششم: آغاز دولت مدرن

فصل هفتم: دهه دموكراسي (آغاز روياروي جريانات سكولار و مذهبي)

فصل هشتم: سكولاريسم چپ در قدرت و رويارويي اسلام‌گرايان

فصل نهم: از جهاد تا بنيادگرايي

الف)ماهيت جهاد

ب) جريان شناسي احزاب جهادي

فصل دهم: بنيادگرايي در دو پرده

الف) اسلام سياسي مجاهدين

ب) طالبان‎؛ الگويي از يك جنبش بنيادگراي جديد

نتيجه‌گيري

منابع فارسي

منابع لاتين

                                                    فهرست جداول و نمودارها

جدول 1: احزاب سياسي در دهه دموكراسي

جدول 2: تعدد گروه‌هاي جهادي شيعه و سني

جدول 3: الگوي فدراليسم

جدول 4: اقتدار دولت و تضاد ارزشي سنت و سكولاريسم